terapia

Terapia EMDR. Przekrój najważniejszych informacji dla Pacjenta

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) to skuteczna i nowoczesna terapia wielu powszechnych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym, której założycielką jest Francine Shapiro. Jej zaletą jest to, że leczy nie tylko objawy, lecz również źródła problemów – czyli żywą pamięć traum. Przy okazji ma jasny plan pracy, dzięki czemu Pacjenci rozumieją proces i szybko zauważają postępy. Działanie EMDR polega na odblokowywaniu naszej naturalnej zdolności mózgu do przetwarzania informacji, w tym celu używana jest nie tylko rozmowa, lecz również stymulacja, np. poprzez ruchy gałek ocznych, pulsatory lub dźwięki. W ten sposób EMDR działa na neurofizjologiczne procesy w mózgu. Sprawia, że bolesne wspomnienia stają się neutralne, a objawy teraźniejszego cierpienia psychicznego zostają rozwiązane. EMDR opiera się na dowodach naukowych i jest rekomendowana m.in. przez WHO i Departament Obrony USA.

Jakie problemy przepracujesz dzięki EMDR?

Początkowo EMDR był stosowany jedynie dla osób z objawami zespołu stresu pourazowego, np. żołnierzy po misji lub ofiar kataklizmów czy wypadków. Jeśli chodzi więc o pracę z prostą traumą, czyli zaburzenia po pojedynczym incydencie, jest to nie tylko najszybsze podejście, ale jednocześnie najbardziej skuteczne. W porównaniu do innych podjeść terapeutycznych, które jedynie łagodzą objawy lub uczą ludzi z nimi żyć, EMDR sprawia, że trauma po prostu znika. Wspomnienia są oczywiście wciąż pamiętane, ale objawy niepokoju, unikania i odtwarzania urazu zostają po prostu rozwiązane.

Przez lata podejście EMDR ewoluowało, a obecnie jest jednym z najszybciej rozwijających się na świecie. Zaowocowało to poszerzeniem potencjalnych problemów, które EMDR może wyleczyć. Obecnie wiemy, że przepracowanie traumy jest kluczowe również z punktu widzenia pracy z takimi problemami jak depresja, nerwica czy inne zaburzenia psychiczne.

Od czasów pierwszych badań nad EMDR (w 1989 r.) klinicyści z całego świata rozszerzyli tę metodę tak, aby była skuteczna w pracy z szeroką gamą trudności natury psychicznej. Obecnie preferowane jest tzw. podejście integracyjne – oznacza to, że doświadczeni terapeuci, którzy korzystają z EMDR, łączą techniki innych podejść psychoterapeutycznych, a co za tym idzie – są w stanie sprostać różnym skomplikowanym problemom swoich Pacjentów.

Według badań i doniesień klinicystów EMDR jest skuteczną formą psychoterapii wielu zaburzeń psychicznych. Poniższa lista nie wyczerpuje ich w pełni, ale te są najważniejsze, z którymi EMDR skutecznie sobie radzi:

  • Zespół stresu pourazowego
  • Zaburzenia lękowe (OCD, fobie, nerwica lękowa)
  • Depresja oraz inne zaburzenia afektywne
  • Traumy złożone i borderline
  • Chroniczny kryzys emocjonalny po zakończeniu relacji romantycznej
  • Uzależnienia
  • Zaburzenia odżywiania
  • Chroniczny ból (który nie ma podstaw natury medycznej)
  • Problemy seksualne (niewynikające z przyczyn medycznych)

Należy pamiętać, że w przypadku ciężkich chorób afektywnych, niektórych zaburzeń osobowości lub skrajnie utrwalonych uzależnień sama terapia EMDR może okazać się niewystarczająca. Mimo to wciąż wywiera silny efekt na Pacjenta i może działać wspierająco dla osób, które korzystają ze wsparcia lek. psychiatry lub terapii grupowej. Na szczęście wielu terapeutów EMDR łączy EMDR z innymi podejściami (m.in. podejście IFS zwane często też terapią stanów ego), które ułatwiają przygotowanie Pacjenta z ciężkimi zaburzeniami do procesu przetwarzania urazu psychicznego.

Ile trwa terapia EMDR?

Terapia EMDR szybko pozwala uwolnić się od objawów wielu zaburzeń. Przy jej pomocy można rozwiązać objawy prostego zespołu stresu pourazowego już w kilka sesji. Pomimo że złożone traumy wymagają dużo dłuższej pracy, to efekty, które wywiera proces przetwarzania w EMDR, są widoczne już po kilku spotkaniach.

Sam proces tzw. przetwarzania pojedynczego urazu jest krótki, może zająć nawet jedną sesję. W przypadku pracy nad pamięcią każdego żywego wspomnienia nierzadko konieczna jest rewaluacja, czyli ponowne doczyszczenie tego samego celu na kolejnym spotkaniu. Wciąż jest to imponujący czas (zaledwie 2-3 spotkania) w porównaniu chociażby do technik terapii CBT, której ten sam proces zajmuje około 12-25 spotkań.

Bardzo często Pacjenci zgłaszają się z nie prostym, a złożonym urazem. Tu praca jest dużo bardziej skomplikowana, ponieważ zanim jakiekolwiek przetwarzanie traumy będzie możliwe, konieczna jest pogłębiona stabilizacja i rozwój szerokiej gamy zasobów psychicznych.

Faza stabilizacji i zbierania wywiadu to pierwszy etap każdej terapii EMDR. U niektórych osób (w zależności od indywidualnej historii rozwoju objawów) ten proces zajmuje 2-4 spotkania, po których przechodzi się do procesu pracy nad konkretnymi traumami. Nierzadko jednak stabilizacja zajmuje dużo więcej spotkań. W przypadku złożonego urazu ta faza wydłuża się na kilkanaście spotkań, a u osób z poważnymi zaburzeniami dysocjacyjnymi może trwać jeszcze więcej.

Nie istnieją konkretne ramy czasowe, ponieważ każda osoba będzie wymagała indywidualnego nakładu pracy, aby spełniać warunki do rozpoczęcia procesu pracy nad traumą. Jest natomiast kilka czynników, które pozwalają przewidywać wydłużenie tego procesu. Poniższa lista ich nie wyczerpuje, ale możesz jej użyć do wstępnego szacunku. Im więcej czynników z poniższej listy, tym dłuższy czas stabilizacji i samej terapii:

  • Dużo traum przed ukończeniem 6 roku życia
  • Obecność myśli samobójczych
  • Brak zasobów/umiejętności do regulacji emocji
  • Uzależnienia od substancji psychoaktywnych (szczególnie od alkoholu czy narkotyków)
  • Wcześniej zdiagnozowane zaburzenia osobowości
  • Objawy dysocjacyjne
  • Bardzo niska zdolność do tolerancji i rozumienia odczuć z ciała, jak i samego afektu

Jak działa EMDR

Każda skuteczna terapia doprowadza do kontrolowanego przeżycia nierozwiązanych stanów afektywnych i nauki uregulowania ich na nowo, w sposób adaptacyjny i zdrowy. EMDR nie jest pod tym względem inny, jednak działanie tej metody polega na mechanizmach neurofizjologicznych.

W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że EMDR odblokowuje naturalną zdolność do przetwarzania informacji i powoduje rozwiazanie żywych reakcji związanych z trumną. Model AIP, na którym opierają się teoretyczne podstawy EMDR, mówi, że trauma doprowadza do zablokowania tej zdolności, w wyniku czego wciąż żywe reakcje emocjonalne (nieadekwatne do tu i teraz) nie mogą połączyć się z funkcjonalnymi informacjami (obejmującymi np. świadomość obecnego miejsca i czasu.)

Elementem neurofizjologicznym jest dwustronna stymulacja (BLS), którą wykorzystuje się w EMDR, aby pobudzać pracę mózgu tak, aby pomóc mózgowi przetwarzać żywą pamięć urazu psychicznego. Stymulacja polega na wywoływaniu ruchów gałek ocznych, słuchaniu naprzemiennych dźwięków lub odczuwaniu bodźców sensorycznych. Jej rolą jest jedynie pobudzać pracę mózgu (w podobny sposób, jak odbywa się to w fazie snu REM, kiedy nasze oczy poruszają się bardzo szybko) podczas kiedy Pacjent koncentruje się na traumatycznym wspomnieniu w towarzystwie jednoczesnej uważności na obecne miejsce i czas. Odbywa się to przy wystandaryzowanym protokole pracy, który wcale nie jest tak prosty, jak wydaje się to z tego tekstu. Efektem jest to, że Pacjent zaczyna przywoływać składowe części tego wspomnienia i włączać w jego żywą strukturę takie informacje (adaptacyjne), które były niedostępne na moment doświadczania urazu. Efektem jest to, że wspomnienie jest wciąż pamiętane, ale reakcje niepokoju i napięcia związane z nim zostają po prostu rozwiązane.

Przebieg terapii

Klinicyści, którzy pracują z urazem psychicznym, w tym terapeuci EMDR, wyszczególniają 3 kluczowe fazy leczenia. Jak wspomniano wcześniej, pierwszym jest stabilizacja i opiera się na przygotowaniu Pacjenta do pracy z materiałem traumatycznym. Drugą fazą jest sam proces przepracowywania urazu psychicznego. Ostatnia natomiast to tzw. integracja, często łączy się z nauką zupełnie nowych umiejętności oraz wzmocnieniem adaptacyjnych schematów radzenia sobie.

Stabilizacja będzie zależała od indywidualnych potrzeb Pacjenta, lecz wspólnym mianownikiem tych procedur jest wspieranie i wzmacnianie umiejętności do tzw. samoregulacji afektywnej. W tej fazie Pacjent poznaje techniki relaksacyjne. Dowiaduje się też wszystkiego na temat EMDR, czego potrzebuje się dowiedzieć, aby w pełni korzystać z terapii i czuć się w niej bezpiecznie. Nierzadko na tym etapie trzeba wyćwiczyć zdolność do znoszenia stanu afektywnego napięcia, aby przyzwyczaić układ nerwowy do nieunikania emocji i rozumienia ich. Często wymagana jest też nauka kluczowych, z punktu widzenia pracy z traumą, umiejętności, tj. dbanie o swoje emocje, wyrażanie emocji, uspokajanie się, uważność (tzw. mindfulness) i gruntowanie (czyli bycie w tu i teraz bez topienia się w traumatycznych wspomnieniach).

Po wzmocnieniu zasobów do osiągania stanów bezpieczeństwa przystępuje się do przepracowywania treści traumatycznej pamięci. Działania związane z procedurami odczulania obejmują odblokowanie naturalnej zdolności mózgu do przetwarzania pamięci, co skutkuje rozwiązaniem niewspółmiernych do dziś reakcji stresowych. Warto zaznaczyć, że praca w tej fazie nie polega jedynie na wracaniu do wspomnień. Celem pracy w EMDR nierzadko są wewnętrzne konflikty, idealizacje lub reakcje obronne. Często też samo odczulenie obejmuje obecne sytuacje wyzwalające lub zniekształcone postrzeganie przyszłości. Jak wspomniano wcześniej rezultatem tej pracy jest to, że reakcje naszego organizmu (zachowania, odczucia, myśli i stany emocjonalne) stają się współmierne do otaczającej nas rzeczywistości – a co za tym idzie, współgrają z naszymi celami zamiast przeszkadzać.

Ostatni etap pracy jest adresowany do osób po bardziej złożonych urazach psychicznych, ale może być też użyteczny dla każdego Pacjenta. Nazywany jest integracją i polega na utrwalaniu nowych i bardziej funkcjonalnych wzorów reagowania. Pacjenci zyskują tu większą spójność w postrzeganiu siebie, swojej narracji dotychczasowego życia oraz patrzeniu na otaczającą ich rzeczywistość. Po przepracowaniu żywych traum może nastąpić przewartościowanie pewnych kwestii i chęć zmiany niektórych rzeczy w swoim życiu. Osoby, które wcześniej nie miały, np. zdolności do asertywnego wyrażania własnego zdania albo pewności siebie, teraz, po przetworzeniu urazów, dysponują odblokowaną zdolnością do nauki tych zasobów.

Badania i organizacje

Na stronie EMDR Research Foundation, niezależnego stowarzyszenia non-profit, znajdziemy wysokiej jakości, aktualne, bezstronne badania dotyczące terapii EMDR. Ochroną standardów, szkoleń i badań z zakresu terapii EMDR zajmuje się The EMDR International Association (EMDRIA), organizacja, która funkcjonuje od 1995 roku. Europejskim odpowiednikiem tego stowarzyszenia jest EMDR Europe, do którego należy m.in. Polskie Towarzystwo Terapii EMDR (PTT EMDR). Więcej informacji na temat psychoterapii EMDR znajdziesz na stronie EMDR Institute, Inc.